Улаанбаатар хотын усны хэрэглээг нийслэлийн ирээдүйн хөгжлийн төлөвлөлттэй уялдуулан тооцож үзэхэд өнөөдрийн хэрэглээнээс 1.5-2 дахин өсөж, 2040 онд 300-350 мян.м3/хоног болж, газрын доорх усны нөөцөөр ундны усыг хангахад томоохон хүндрэл үүсэхээр байгааг мэргэжилтнүүд онцолсоор байна. Мөн Улаанбаатар хотын хүн амыг баталгаат ус хангамжийн эх үүсвэрээр хангах, дагуул хотуудын ус хангамжийн асуудлыг шийдвэрлэх, Туул голын экологийн доройтол зэрэг хүчин зүйлсийн нөлөөгөөр Туул голын урсацыг тохируулан ашиглах, нэмэлт эх үүсвэрийг илрүүлж шийдвэрлэх зайлшгүй шаардлага үүсэж байгаа юм. Эдгээр асуудлыг цогцоор нь шийдвэрлэх “Туул усан цогцолбор” төслийг Монгол Улсын Засгийн Газрын 2024-2028 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөрт тусган, 2026-2033 онд хэрэгжүүлэхээр төлөвлөн ажиллаж байна.
Төслийн суурь судалгааны ажлыг БНЭУ-ын Kalpataru Projects International Limited компани боловсруулж буй бөгөөд 90 хувийн гүйцэтгэлтэй байна. Мөн төслийн инженер-геологийн судалгаа, топографийн судалгаа, цооногийн бичиглэл, лабораторийн шинжилгээ зэрэг суурь судалгааны ажлууд хийгдсэн байна. Тус төслийн техникийн үзүүлэлтийн хувьд, Ус хурах талбай 5’569 км2, хуримтлагдах усны хэмжээ 50-100 сая м3, далангийн урт 685м, өндөр – 35.8м, хурдсын гүн 19.84 м байхаар төлөвлөгджээ.
Төслийг хэрэгжүүлснээр нийслэлийн ундны усны аюулгүй байдлыг хангаж, үерийн эрсдэлийг бууруулахын зэрэгцээ гүний усны хэт ашиглалт буурч, усны нөөцийн тэнцвэртэй байдлыг ашиглах нөхцөл бүрдэнэ. Мөн шинэ гадаргын усны эх үүсвэр бий болж, ус тасалдах эрсдэл бууран, хотын хөгжил, шинэ дэд бүтцийг дэмжинэ.
Дагуул хотууд, үйлдвэрүүдийг усаар хангах, шинэ орон сууц, үйлдвэрлэл, үйлчилгээний бүс хөгжих боломж нэмэгдэх, үүнийг дагаад эдийн засгийн өсөлт, ажлын байр өсөхөөс гадна хотын дээд талд томоохон усан толио, нуур үүсгэснээр усны ууршилт явагдаж утаа, тоосжилтыг эрс багасгаж хотын агаарын чанарыг сайжруулах зэрэг томоохон стратегийн ач холбогдолтой төсөл болохыг мэргэжилтнүүд тодотгож байна.
Мөн энэхүү төслийн нэг онцлог нь, “Туулын хурдны зам” төслийн нэг хэсэг юм. Сүүлийн жилүүдэд голын татмын бүсэд хяналтгүй барилгажилт нэмэгдэж, урсгалын коридор хумигдан, хамгаалалтын байгууламжууд хэсэгчлэн баригдсанаар системийн доройтол тасралтгүй явагдаж байна. Ийм нөхцөлд “Туул усан сан” төсөл нь дээд урсгалын зохицуулалтын шийдэл болж, 50 сая м³ хүртэл ус хуримтлуулан үерийн үеийн оргил урсацыг сааруулж, доод урсгалд ирэх ачааллыг бууруулах юм. Түүнчлэн ус багатай улиралд хуримтлагдсан нөөцөөс урсацыг нөхөн нийлүүлж, голын урсгалын горимыг тогтворжуулна. Түүнчлэн Улаанбаатар хотын ундны усны хоёрдогч эх үүсвэрийг бүрдүүлэх стратегийн ач холбогдолтой.
“Туулын хурдны зам” төсөл нь доод урсгалын зохицуулалтын шийдэл бөгөөд зөвхөн авто зам бус, Туул голын дагуух үерийн хамгаалалтын даланг иж бүрнээр сэргээж, урсацын коридорыг тодорхой болгох, мөн голын татам дахь хяналтгүй хот тэлэлтийг физик байдлаар хязгаарлах бодит хэрэгсэл болж байна. Ийнхүү дээрх хоёр төсөл нь харилцан уялдаатайгаар хэрэгжсэнээр нэг талаас усны хэмжээ, урсгалын горимыг зохицуулах, нөгөө талаас голын орчны ашиглалт, хотын тэлэлтийг удирдах нөхцөлийг бүрдүүлж, Хот ба голын зөрчлийг системийн түвшинд шийдвэрлэх боломжийг бий болгоно.
THE “TUUL WATER DAM” PROJECT WILL ENSURE THE SAFETY OF THE CAPITAL’S DRINKING WATER SUPPLY
According to projections aligned with Ulaanbaatar’s future development plans, the city’s water consumption is expected to increase by 1.5-2 times compared to current levels, reaching 300-350m³ per day by 2040. Experts emphasize that this will create significant challenges in meeting drinking water demand using existing groundwater resources.
In addition, there is an urgent need to secure a reliable water supply source for Ulaanbaatar’s population, address water supply issues in satellite cities, and mitigate the ecological degradation of the Tuul River. This requires regulating the river’s flow and identifying additional water sources. To address these issues comprehensively, the “Tuul Water Dam” project has been included in the Government of Mongolia’s 2024-2028 action program, with implementation planned for 2026-2033.
Baseline studies for the project began in 2024 by India’s Kalpataru Projects International Limited and are currently about 90% complete. Engineering-geological surveys, topographic studies, borehole logging, and laboratory analyses have also been conducted. Key technical specifications of the project include: Catchment area: 5,569 km², Storage capacity: 50–100 million m³, Dam length: 685 m, Dam height: 35.8 m, Sediment depth: 19.84 m. Once implemented, the project will ensure the safety of the city’s drinking water supply, reduce flood risks, and decrease overuse of groundwater, enabling more balanced water resource management. It will also create a new surface water source, reduce the risk of water shortages, and support urban development and new infrastructure.
Furthermore, it will enable water supply to satellite cities and industries, promote the development of new residential, industrial, and service zones, and contribute to economic growth and job creation. The formation of a large reservoir upstream of the city is also expected to increase evaporation, thereby reducing air pollution and dust, improving overall air quality. Experts highlight the project as having major strategic importance.
Another key feature of this project is that it forms part of the “Tuul Expressway” project. In recent years, uncontrolled construction in the river floodplain has increased, narrowing the flow corridor and causing gradual system degradation due to fragmented protective structures.
Under these conditions, the “Tuul dam” project will serve as an upstream regulation solution. By storing up to 50 million m³ of water, it will reduce peak flood flows and lessen downstream pressure. During low-water periods, stored water will be released to stabilize the river’s flow regime. It will also serve as a strategic secondary source of drinking water for Ulaanbaatar.
The “Tuul Expressway” project, on the other hand, represents a downstream regulation solution. Beyond being just a roadway, it includes comprehensive restoration of flood protection embankments along the Tuul River, defining the flow corridor, and physically limiting uncontrolled urban expansion in the floodplain.
Together, these two interconnected projects will regulate water volume and flow while also managing riverfront land use and urban expansion. This integrated approach will make it possible to resolve the long-standing conflict between the city and the river at a systemic level.